Рубрики
Uncategorized

Дар миёни ёвҳои чингисӣ…

Ғукон нишеман кардаанд, андар булурин обҳо.

Ман ҳурии нилуфарам, хӯ карда дар мурдобҳо…

(Фарзона)

Асри иттилоот имрӯз ҳар гунгу кареро гӯёву шунаво бинмуда, бо васвасаи пуштибонҳои ошкору ниҳон бар даъвою хархаша кашидааст.

Муддатест, ки қабилаҳои кучманчии қирғиз бо талошу ҷанҷолҳои қавмии худ ба ҳам созише надоранд ва солу моҳе нест дар даврони пасошӯравӣ осоише дошта бошанд. Ин қабилаҳои ғузу қаро қипчоқӣ, қароқалпоқию, қароқирғизӣ ва даҳҳо қароҳои (сиёҳ) дигар, ки аз қабилаҳои чингисӣ боқӣ мондаанд, ҳамеша чун одати қавмӣ ба ғорату тороҷ ва куштору ёвӣ машғул буданд ва ин одати бад дар хуни онон аст.

Замони шӯравӣ бо панҷаи оҳанини КГБ идора карда мешуд ва дар тамоми зиндонҳои Сибир чеҳраҳои манфури онон пур буд. Дар ҳар хонадони онон ду- се зиндонӣ, гӯш буридаю беангушт, боҷароҳату девона, майзадаю фоҳиша буд. Яъне бо қавли нависандаи онон Чинсис Айтматов манқуртони зиёде буданд дар оғуши сарзаминҳои худода. Баъдан ин қавми овора бесарбон монд ва одати хунию авлодӣ ба ҷӯш омад. Ин фоҷеа аст! Имрӯз чанде аз зиндон гурехтаю лаҷомгусастаи бефарҳанг даъвои сарзамини биҳиштии тоҷикон Ворухро намудаанд, ки хандаовар аст! Ин меҳмонони нохондаи зӯракӣ, ки бо хатои сиёсии болшевекон ва хиёнати пантуркистон соҳиби сарзамин ва давлат дар сарзаминҳои меросии Ориёно шуданд, имрӯз даъвои соҳибхонагӣ доранд! Ҳарчанд ҷавоби аҳмақ сукуд аст, лек дар ин замон нашояд хомӯш буд, зеро бо сангдилон шиори худ сангӣ бояд кард!

Ворух дар китоби муқаддаси “Авасто” дар яшти панҷум бо номи Арвисура яшт (Эзади обҳои равон) дар шакли Ворукаша (Баҳри обҳои зулол) зикр шуда, ки дар сарзамини Ариянавайҷаҳ (Фарохнои Ориёно) ҷой гирифта буданд. Ворух ,ё Вору дар луғот бар маънии баландии об, макони сабз, фарохнои сабздомон омадааст. Дар китоби “Ҳудуд-ул- олам”асри10 ва “Сурат-ул- арз”- и Ибни Ҳавкал асри 10 дар боби шарҳи дарё ва шаҳрҳои Вароруд зикри номи Ворух чун қарияе аз Асфара (Исфара)зикр шуааст. “Вилояти Асбара дорои ҷилга ва кӯҳистон аст…”(саҳ 182) ва “ Дар Асбара кӯҳе бо сангҳои сиёҳ (зуғолсанг) аст, ки чун зуғол месӯзад ва хокистари онро барои сафед кардани (шустани) ҷомаҳо ба кор мебаранд…” (саҳ.183) Ҳамчунин дар радифи номи кӯҳаншаҳрҳои ориётоҷикон Бонкад, Сух, Хуканд, Риштон, Зандромиш, Марғелон, Нисои боло ва поён, Наҷрунак, Истеқон, Андикон, Ҳалӣ,Фарғона, Нақод, Ахсикат, Ҷева, Хуҷанд ва дигарҳо номи Асбара (Исфара) ва қарияҳои он зикр шудааст.

Дар дигар сарчашмаҳои таърихию этнографӣ ному ҷойгоҳи Ворух ва Исфара бо некӣ ва табиати сабзу обҳои равон, мардумони ҳунарманду бофарҳанг зикр шудааст. Ниҳоят далели муътамади таърихию этнографӣ дар асари таърихнигор ва сайёҳи рус Шишов А. П. аст, ки ҳамчун сайёҳ Осиёи Марказиро дар охири асри 19-ум дидааст ва дар асари бузургаш “Таджики” (Тошкент- 1910) зикр намудааст. “В глубоких долинах этих гор, осебенно по рекам Исфайрамт, Шахи Мардон, Сох, и Исфара расположены, таджикские кишлаки. На предгорьях лежит большой кишлак Канибадам, далее в горы : Исфара, Сох, Ворух”. (саҳ. 5-6. А.П. Шишов “Таджики” Алматы -2016).

Хулас, далел кофист, то ин бодиягардони кучманчӣ бидонанд, ки ҳазоршаҳрҳои таърихии тоҷикон бо ҷабри таърих ва хиёнати чанд ватанфурӯши беномус имрӯз бар дасти онҳост ва боз онҳо сер нестанд. Агар баҳс сари марзи Ворух тибқи харитаи даврони табартақсими соли 1924 меравад, ки бо дасти болшевекони шовинисту пантуркистони дурӯя сохта шуда буд, инҷо масъалаи шаҳру деҳоти тоҷикнишини Бодканд, Хуканд, Уш, Лайлак,Андароб, Исфана, Равот, Шурчашма, Ёрканд, Узканд, Чочканд, Ахсикат,Ванокат,Сатканд ва садҳои дигарро бояд ба миён гузошт!

Абай шоири қазоқ сортҳо –тоҷиконро муаллими тамоми қавми турку муғул номида, чун домулло бо эҳтироми хоса дар осораш зикр намудааст. Тоҷикон рисолати омӯзгории хешро ба сомон расонида, панди ҳакимонаи Саъдиро фарормӯш намудаанд,ки фармудаанд:

Саъдиё, Шерозиё таълим мадеҳ бадзодро,

Бадзод агар доно шавад, сар мезанад устодро!

Ё

Сагеро хуни дил додам, ки бо ман ошно гардад,

Надонистам, ки то саг хун хурад девонатар гардад.

Набитвон хомушӣ, то ҷаҳл бар даъвои хушк ноҳақиҳо дорад, ки золимзодаи беасл бар ҳай-ҳайи бадкори ҳампаймон сагона дар гиру мон аст! Ҷаҳон з-ин тақсиму шӯрафканӣ каҳдудсон сӯзад, гадое домани мардум дарад аз нафс, зи кунҷе аждари зиндонӣ мехезад, вабое мерасад, ногаҳ! Чӣ бояд кард? Раҳид з-ин вартаи бетаг. Ки оҳуе ба д-ин зебоию ифффат, раҳад аз чанги хунхорон, ин гургони саҳроӣ! Саломат, офият ин ҷо сари як сузане чархад, ки чор сӯ душмане бо тиру пайкон аст! Замини модарии мо, замини ворисии мо, замини ҳафсаду ҳафтод пушти ориёно, таллаю ғорат, биҳишти ҷовидони мо, сари марзи пур оби мо нишемангоҳи ғукон аст!

Ба кургисҳои киргисҳои ёвоӣ,

Ки яъҷуҷу маҷуҷ зотанд,

Расон, ки даври манқурт нест!

Замони ёвӣ, дуздӣ, тохту тоз бигзашт!

Дигар бо хӯи чингис зистан нанг аст!

Ҷаҳон бо деву аждарҳои нав танг аст!

Биҳишти Ворухам ҷои хабисон нест!

Худои оби ман ҷои саисон нест!

Бирав бар регбоди хонаи чингис,

Аё ,ношукр ғуломи даргаҳам киргис!

Аминҷон Зарифӣ –

Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон

аз ноҳияи Зафаробод.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *