Рубрики
Uncategorized

Мақоми зани тоҷик дар Тоҷикистони соҳибистиқлол

Баъд аз пош хӯрдани давлати абарқудрати Иттиҳоди Шӯравӣ собиқ ҷумҳуриҳои узви он, аз он ҷумла Ҷумҳурии Тоҷикистон 9 сентябри соли 1991 соҳибистиқлол гардид. Риштаҳои иқтисодиву фарҳангӣ, ки ҷумҳуриҳои собиқи шӯравиро ба ҳам мепайвастанд аз ҳам ҷудо шуданд ва Тоҷикистон ба мушкилиҳои зиёде бархӯрд ва истиқлолият бо камбудиву душвориҳои сангин вориди кишвар гардид.Тоҷикистон ва мардуми он ҳанӯз шаҳди истиқлолиятро начашида, гирифтори ҷанги шахрвандӣ гардид. Ҳазорҳо мардони бегуноҳ ҳалок шуданд, қисми дигар тарки Ватан карданд ва Ҷумҳурии Тоҷикистон ба бӯҳрони сиёсӣ, иҷтимоию иқтисодӣ дучор гардид. Дар ин кори пойдор намудани сулху салоҳ ва оромӣ дар кишвар занон ҳиссаи арзандаи худро гузоштанд.Имрӯз вақте, ки он саҳифаҳои мудҳиши таърихро варақ мезанем, беихтиёр шукри онро мекунем, ки боз рӯзҳои нек, оромию осоиштагӣ насиби халқи тоҷик гардид.Дар натиҷаи ҷанги шаҳрвандӣ 25 ҳазор занон бешавҳар ва 55 ҳазор тифл ятим монд. Чи тавре, ки Президенти кишвар Э.Раҳмон дар анҷумани сеюми иттиҳодияҳои занон ва созмонҳои ғайридавлатии ҷумҳурӣ 26 апрели соли 1997 қайд кардааст: «Ба болои ҳамаи ранҷу азобҳо бори гарони масъулияти тарбия, таъминот ва нигоҳубини оилаҳои минтақаҳои ҷангзадаи мамлакат ба дӯши занон афтод». Бо тақозои замон сиёсати давлат ҳам нисбати занон дигаргун шуда, мавқеи эшон дар ҷомеа ва дар оила ҷои муносибро ишғол мекунад. Занони Тоҷикистон бошанд дар раванди маъракахои муҳими сарнавиштсози баъди истиқлолият, хусусан муҳокимаи умумихалқии Конститутсия, интихоби Президент, татбиқи ислоҳоти иктисодӣ, дар маъракаҳои ҳалъи силоҳ, таъмини покизагии маънавию ахлокии ҷомеа нақши созандаро бозиданд.«Асостарин ва муҳимтарин меъёри Конститутсияи мамлакатбунёди ҷомеаи демократӣ, ҳуқуқбунёд ва дунявӣ, ки шоҳрохи пешрафту тараққии Тоҷикистони навин мебошанд, маҳз бо шарофати ҳамовозию дастгирии фаъолона ва қотеъонаи занони Тоҷикистон мавқеи устувори пойдори худро пайдо кард», қайд карда аст Президенти кишвар Эмомалӣ Рахмон [1].Чӣ тавре, ки бузургон гуфтаанд, ҷомеаи, ки ба зан модар ғамхорӣ менамояд, ба ояндаи худаш ғамхорӣ мекунад. Давлате, ки нисбат ба модар ин сарчашмаи ҳаёт ва бақои насли инсони бепарво бошад, ояндаи худро аз даст медиҳад. Аз ин лиҳоз, занони тоҷик дар корҳои давлатдорӣ ва сиёсат фаъолона иштирок доранд.Мавқеи занон дар сиёсат, иқтисодиёт ва фарҳанг дар ҳама соҳаҳои ҳаёт аз тарафи сарвари давлат – Президент бо фармонҳои махсус дастгирӣ ва мустаҳкам шуда истодааст.Тоҷикистон яке аз аввалинҳо шуда, ҳанӯз 27 декабри соли 1993 Созишномаро оид ба барҳам додани ҳама гуна маҳдудиятхои ҳукуки занон имзо карда буд ва аз нуқтаи назари хукуқ дар Тоҷикистон нисбати занон ягон маҳдудияте аз тарафи давлат вуҷуд надорад.Масалан, дар тӯли давраи истиқлолият ҳукумати кишвар якчанд барнома таҳия намудааст, ки ба фароҳам овардани шароити мусоид баҳри рушди ҳамаҷонибаи зани тоҷик равона шудаанд. Аз ҷумла:1. Нақшаи миллии тадбирҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба баланд бардоштани нақши занон барои солҳои 1998-2005.2. Фармони Президенти Ҷумхурии Тоҷикистон таҳти №5 аз 3.12.1999 «Дар бораи тадбирҳои баланд бардоштани нақши занон дар ҷомеа».3. Барномаи давлатии «Самти асосии сиёсати давлатӣ оид ба таъмини ҳуқуқу имкониятҳои баробари мардон ва занон дар Ҷумхурии Тоҷикистон барои солхои 2001-2010».4. Боби иловагӣ ба Барномаи давлатии «Дастрасии занони деҳот ба замин» (қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, №196 аз 30.04.2004).Конун «Дар бораи кафолати давлатии ҳуқуқҳои баробари мардон ва занон ва имконияти баробари татбиқи онҳо» №89, ки аз ҷониби парламенти кишвар 1 марти соли 2005 ба имзо расид, боз як шаҳодати майли мамлакат ба расидан барои майл шудан ба баробарӣ ва баробарҳуқуқӣ мебошад.Тавре таърих исбот кардааст, ҷое, ки зиндагӣ ва муҳити зан ором бошад, он кишвар дар такомулу гулгулшукуфӣ қарор дорад, чунки зан оинаи оила ва миллат аст. Бинобар ин, маҳз бо баланд бардоштани мақоми зан дар ҷомеа ва оила мо метавонем, ҷамъияти устувор, боадолатона ҳаматарафа тараққикардаро бунёд намоем.Масалан, дар конфронси Байналмиллалии занони Осиёи Марказӣ, ки моҳи январи соли 1999 дар шаҳри Самарқанд таҳти унвони «Занон дар раванди гузариш» шуда гузашт, тахминан 50 маърӯза шунида шуд, ки ҳамаи ин маърӯзаҳо ба ҳалли проблемаи занон бахшида шуда буд. Аз Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳам 5 нафар намояндагон аз Созмонҳои ҷамъиятии занон иштирок намуда, бо маърӯзаҳои пурмазмун баромад карданд.Аз мазмун ва хулосаи ҳамаи он конфронсҳо, ки чӣ дар берун ва чӣ дар дохили ҷумҳурӣ баргузор гаштанд, чунин маълум мешавад, ки вазъи занони кишварҳои собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ, ҳамранг ва муштарак мебошад. Ин мушкилот дар маърӯзаҳо чунин зикр ёфтаанд: дар аввал паст будани дараҷаи ҳаёти иктисодӣ ва болоравии қашшокӣ, бо кор таҳмин набудани зан ё аҳли оилаи ӯ, дилхоҳ набудани хизматрасонии тиббӣ ва соҳаи маориф, болоравии ҷинояткорӣ ва паст будани кори органҳои низомӣ, паст будани дониши ҳуқуқии занҳо, ки боиси зери фишор афтодани онҳо мегардад ва ғайра.Бояд гуфт, ки барои ҳалли мушкилоти дар боло зикр шуда, ҳатман тамоми нерӯҳои солими ҷамъият, ба хусус занон, созмонҳои ҷамъиятӣ бояд ба ҳам оянд. Дар урфият мегӯянд, ки ҳар кас табиби дарди худ аст. Дарди ҷомеа, пеш аз ҳама дарди зан аст, ки аз ҳама пеш ба модар зарба мезанад, бинобар ин занон бояд, ки муборизаро бар зидди ҳама гуна беадолатӣ, зӯроварӣ, ҷинояткорӣ аз оилаи худ оғоз намоянд, то ки ҷамъияти ҳукуқбунёди демократӣ бо маънои комил бунёд ёбад.Аз рӯи маълумоти мавҷуда оиди афзоиши теъдоди аҳолӣ дар 10 соли охир аз 5 млн. 500 ҳазор ба 6 млн. 250 ҳазор нафар расида ва дар соли 2010 -ум бояд то ба 8 млн. рафта расад [2].Мо бояд дар хотир дорем. ки 93 фоизи кишвари мо кӯҳистон буда. танҳо 7 фоиз замини водӣ дорем. Дар мамлакат аз ҳама сатҳи баланди қашшоқӣ дар деҳот, ба назар мерасад. ки он ҷо 70 фоизи аҳолии кишвар ҷой дорад. Айни замон суръати афзоиши аҳолӣ он ҷо аз ҳама тез мебошад.Бинобар ин танзим накардани оила, яъне таваллуди зиёд, афзоиши мунтазами табиӣ яке аз сабабҳои асосии пастравии сатҳи зиндагии мардум хоҳад гашт. Қашшоқӣ метавонад сабабгори ба вуҷуд омадани баъзе проблемаҳои дигар ҳам гардад ва ба пешрафти ҷомеа монеъ шавад.Оиди ҳифзи саломатии занон ва кӯдакон қайд карда шудааст, ки масъалаи ҳифзи саломатии модару кӯдак, тарбияи наслҳои солим ва таъмини ояндаи неки онҳо бояд ҳамеша дар мадди аввал бошад, чунки аз рӯи маълумоти мавҷуда имрӯз аз 60 фоизи заноне. ки гирифтори ҳар гуна касалиҳо дар давраи ҳомиладорӣ ҳастанд. 85% онҳо ба касалии камхунӣ дучоранд.Барои ҳалли масъалаи баробарҳуқукии зану мард дар ҳаёти сиёсию иқтисодӣ ва фарҳангӣ монеа вуҷуд надорад ва барои ичрои он аз тарафи давлат ва кумитаҳои кор бо занон шароит фароҳам оварда шуда истодааст.Аз он ҷумла, бояд гуфт, ки имрӯз дар мақомоти олии ҳукумати ҷумхурӣ ҳам, занони соҳибхираду фозил фаъолият доранд.Дар тамоми кишварҳое, ки барои нақшу манзалати занонро боло бурдан эътибори махсус медиҳанд ва онҳоро ба корҳои масъул ҷалб кардаанд, аз ин ҷомеа танҳо бурд кардааст ва чуноне. ки Шиллер гуфтааст: «Ба занон бо эҳтиром бингаред, онҳо гулҳои осмониро дар ҳаёти заминӣ мекоранд, ҷомеаи дилпазиру зебои ишқро мебофанд ва эҳсосоти латифро мепарваранд».Дар шароити соҳибистиқлоли мо ба иқтисоди бозоргонӣ рӯ овардаем ва ҳар касро шароити кунунӣ маҷбур менамояд, ки бо ҳар роҳу тариқа худро ба ин марҳила мутобиқ гардонад. Бинобар он, дар ин марҳилаи ҳасос лозим аст, ки ба занон ҳаматарафа имконият фароҳам оварда шавад. Ҳадди имкон онҳо бештар ба кор қабул карда, қобилияту истеъдодашон дар бунёди ҷомеаи демократӣ пурра истифода бурда шавад.Барои ҳалли ин муаммо дар миқёси ҷумҳурӣ тадбирҳои таъхирнопазир андешида шудааст, ки аз он чумла дар фармони Эмомалӣ Раҳмон Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 3 декабри соли 1999 «Дар бораи тадбирҳои баланд бардоштани мақоми зан дар ҷомеа» чунин гуфта шудааст: «Бо мақсади таъмини иштироки фаъолонаи занон дар ҳаёти ҷамъиятӣ ва идораи давлат, баланд бардоштани мақоми иҷтимоӣ зан ва солим гардонидани генофонди миллӣ, болоравии нақши зан дар таҳкими пояҳои ахлоқию маънавӣ ва сулҳу ваҳдат, мутобиқи моддаи 64, 69 ва 70 Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумхурии Тоҷикистон фармон медиҳам:1. Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон барои баланд бардоштани мақоми занон. татбиқи воқеии ҳукуқу озодии коститутсионии онҳо. таъмини масъулияти воқеии волидайн дар тарбияи кӯдакон, бартарафсозии хурофот ва урфу одатҳои иртиҷоӣ, ташаккули оилаи солим тадбирҳои амалӣ андешида, то 1 майи соли 2000-ум барномаи давлатии «Мақоми зан дар ҷомеа»-ро таҳия намояд.2. Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон мақомоти ҳокимият ва идораи давлати занонро бо дар назардошти салоҳиятнокӣ ва сифатҳои касбию кордоннашон ба ҳайати роҳбарикунандаи вазоратҳо, кумитаҳои давлатӣ, мақомоти ҳокимияти иҷроияи маҳаллӣ, ҷамоатҳо, мақомоти прокуратура ва суд. таълимгоҳҳои олӣ ва дигар муассисаҳои маориф таъин намоянд [4].Бо назардошти ин, то 1 марти соли 2000-ум аз ҳисоби занони ботаҷрибаву лаёқатманд ва соҳибихтисосу салоҳиятнок дар вазифаи яке аз муовини роҳбарӣ:а) вазоратҳо (ба истиснои сохторҳои қудратӣ), кумитаҳои давлатӣ, кумитаҳо ва саридораю агентҳои назди Ҳукумати ҷумҳурӣ, идора ва муассисаҳо, ассотсиатсия ва ширкатҳо. консерну корпоратсияҳо, иттиҳодияҳо ва ташқилоту корхонаҳои давлатӣ; б) вилоятҳо, шаҳру ноҳияҳо ва шаҳраку ҷамоатҳо;в) мақомоти суд ва прокуратура;г) таълимгоҳҳои олӣ ва миёнаи махсус, дигар муассисаҳои маориф, маданият ва нигаҳдории тандурустӣ таъин карда шаванд.3. Прокуратура. Вазорати адлия. Вазорати корхои дохилӣ муборизаро бар зидди ҳодисаҳои таҳқир ва зӯроварӣ нисбати зан. бисёрзанӣ ва алайҳи маҳдуд кардани ҳуқуқи занону духтарон пурзӯр намоянд.4. Вазоратҳои маориф. меҳнат ва шуғли аҳолӣ. кумитаи кор бо занон ва оила. ҳукуматҳои вилоятҳо ва шаҳру ноҳияҳои ҷумҳурӣ ба масъалаи иқтисодчӣ. муҳандис. духтур. агроном. муаллим дар деҳоти ҷумҳурӣ чун ба як рукни сиёсати давлатдорӣ ва фишанги тавонои пешбурди ҷамъият муносибат намоянд. Ба ин хотир, ҳангоми кабул ва таҳсил дар мактабҳои олӣ ва миёнаи махсус бо назардошти талаботи замон ва тавсияи ҳукуматҳои маҳаллӣ барои тайёр намудани кадрҳо аз миёни духтарони ноҳияҳои кӯҳистон бояд шароити имтиёзнок муҳайё карда шавад.5. Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон масъалаи интихоб ва ба вазифаҳои масъул таъин кардани занон, тарбияи наслҳои ҷавони кадрҳои роҳбарикунандаро аз ҳисоби занону духтарон, махсусан дар маҳалҳо зери назорати доимӣ қарор диҳад.6. Мушовири давлатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба сиёсати кадрҳо назорати интихоб ва ҷобаҷогузории кадрҳоро тақвият бахшида, ҷиҳати таъмини занон ба мансабҳои дар банди 2 ҳамин фармон зикр гардида, бо назардошти салоҳиятноки, сифатҳои касбӣ ва кордонии онҳо, тадбирҳои зарурӣ андешад»[4].Бояд гуфт, ки Кумитаи кор бо занон ва оилаи вилояти Суғд таи солҳои охир ба масъалаҳои тарбия, тарғибу ташвиқ, баланд бардоштани маърифатнокӣ ва дониши ҳуқуқии занон, роҳҳои пешгирии ҳар гуна ҳодисаҳои номатлуб, мустаҳкам намудани оила корҳои зиёдеро ба анҷом мерасонад. Қобили зикр аст. ки Барнома – накшаи кории нашршудаи он дастраси кумитаҳои занони шаҳру ноҳияҳо шуда, хеле ҷолиби диққат мебошад.Барномаи мазкур таҳти унвони «Нақшаи амали Ҳукумати вилояти Суғд оиди татбиқи барномаи давлатии «Самтҳои асосии сиёсати давлатӣ оид ба таъмини ҳуқуқу имкониятҳои баробари мардон ва занон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2001-2010» чоп шудааст, ки он иборат аз шаш бахш мебошад.Бахши якум «Сиёсати давлатӣ оид ба таъмини ҳуқуқҳо ва имконияти баробари мардон ва занон», буда ин бахш гувоҳии онро медиҳад, ки устуворшавии мавқеи занро дар ҷомеа ва ҳам дар оила зина ба зина то соли 2010 -ум мустаҳкам намуда, ҳиссагузории занон барои сохтмони ҷомеаи демократӣ имкониятҳои хуб фароҳам оварда мешавад. Тибқи Барнома дар навбати аввал баланд бардоштани дараҷаи дониш маърифатнокӣ ва сатҳи дониши сиёсии онҳо чӣ дар шаҳр ва чӣ дар деҳот дар назар аст.Умуман дар ин бахш ҷавобгӯи сиёсати давлат ва мусоидати ӯ барои занон пеши назар аст.Бахши дуюм «Занон ва сиёсат» буда, ҳадафи асосии он таъсиси системаи мукаммал ва комплекси тайёр ва пешбарӣ кардани занони фаъолу чолоки Ҷумҳурӣ мебошад, ки усули татбиқи он ҷалби занони лаёқатманд ва соҳибихтисос ба корҳои сиёсӣ, аз он ҷумла ба мақомоти роҳбарикунанда дар ташкилоту муассисаҳои давлатӣ ва ба мақомоти ҳифзи ҳуқук ва сохторҳои қудратӣ мебошад.Сиёсати давлатӣ оид ба таъмини ҳуқуқ ва имкониятҳои баробар бидуни иштироки баробарҳуқуқонаи мардон ва занон дар ташаккулу татбиқи он метавонад муваффақиятнок бошад. Вобаста ба ин масъалаи ташкнл ва таъмини шароит барои ҷалб кардани занон ба ҷараёни қабули карорҳо дар ҳамаи сатҳҳо муҳим аст.Барои ҳаллу фасл кардани ин масъала Фармони Президенти Ҷумхурии Тоҷикистон аз 3 декабри соли 1999 «Дар бораи тадбирҳои баланд бардоштани мақоми зан дар ҷомеа» нақши муҳим бозид. Аз рӯзи интишори Фармон то 15 апрели соли 2000-ум ба мансабҳои роҳбарикунанда дар мақомоти марказии идороти давлатӣ 12 нафар зан таъин ва 2 нафар зан аъзои ҳайатҳои мушовараи вазоратҳо тасдиқ гардиданд. Дар мақомоти маҳаллии ҳокимият ба мансабҳои роҳбарикунанда 13 нафар зан таъин карда шудаанд. Аз ҷониби вазирон ва роҳбарони идораҳои ҷумҳурӣ фармонҳо содир шудаанд, ки тибқи онҳо оид ба ичрои Фармони мазкур тадбирҳои мушаххас тасдиқ гардидаанд. Аз ҷумла занон барои пешбарӣ намудан ба мансабхои роҳбарикунанда ҳайати эҳтиётии кадрҳо ташаккул дода шудааст.Сиёсати хадафманди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бобати пешбарӣ кардани занон ба муваффақияти олӣ дар интихоботи Маҷлиси Олӣ ва ҳамчун натиҷаи он ба афзудани сафи намояндагии занон дар парлумони касбӣ мусоидат намуд. Дар палатаи поёнии парлумон – дар Маҷлиси намояндагон 8 нафар зан 12.7%-ро аз шумораи умумии намояндагон (63 нафар), дар палатаи болои Мачлиси Миллӣ 4 нафар занон 11,7%-ро ташкил медиҳанд [3]. Ин нишондиҳандаҳои намояндагии занон дар мақомоти олии Қонунгузорӣ дар Тоҷикистон нисбат ба бисёр мамлакатҳои ИДМ ва давлатҳои Аврупо баландтар аст.Нишондиҳандаҳои иштироки занон дар мақомоти намояндагии маҳаллии ҳокимият низ беҳтар гардидааст. Агар занон дар ҳайати вакилони пештараи сатҳи вилоят 4,4%-ро ташкил медоданд, пас ҳоло 11,6% ҳастанд; ҳамин таносуб дар шаҳри Душанбе 12,8% ва 31,4%. Дар ноҳияҳои шаҳри Душанбе 21.6% ва 24,8% баробар аст.Хулоса ва натиҷаи кори ҳар як иттиҳодияҳои ҷамъиятии ғайридавлатӣ ва масоили баҳсу музокироти конфронсу семинарҳои аз тарафи иттиҳодияиои ҷамъиятӣ доир намуда дар маҷаллаҳои «Бонувони Тоҷикистон», «Фирӯза», «Ноҳид» дар вилояти Суғд ба воситаи кумитаҳои кор бо занон ва оила ба тамоми занони ҷумҳурӣ дастрас мегардад ва ин албатта имконият медиҳад, ки аз фаъолияти иттиҳодияҳои ғайридавлатии занон дигарон огоҳӣ ёфта, барои худ аз таҷрибаи эшон баҳра бардоранд. Ҳамин тариқ, занон бояд дар аввал фарзандони солимро ба дунё овардаву онҳоро хушахлоқу бомаърифат ба камол расонанд, чунки пойдевори ояндаи давлату давлатдории мо ҷавонони солиму бомаърифат ва дорои ахлоқу маданияти баланд бошанд ва танҳо чунин ҷавонон метавонанд ҷомеаи демократиро рушд диҳанд.Занон ҳамеша созандагони шахсиятҳои бузург ва ҷавҳари ҷомеа, нимаи беҳтарини башарият маҳсуб мешаванд. Аз ин лиҳоз бори масъулият ба дӯши зан-модар бештар аст. Чуноне, ки Лоиқ дар васфи модар гуфтааст:Дару девори ҷаҳон худ дару девори зан аст,Кори дунё ҳама дар пайравии кори зан аст.Занон оинаи миллату Ватан мебошанд ва сатҳи хираду маърифат, одобу ахлоқи ҳамида пешрафту камолоти дирӯзу имрӯзаро дар худ таҷассум мекунанд. Бузургони замон гуфтаанд, ки «ҳассосият, ишқ, таҳаммул ва фидокорӣ зиндагии занро ташкил медиҳад». Оре, ба занҳои тоҷик ин хислатҳо хос аст ва занони соҳибмаърифати мо барои ояндаи дурахшони Тоҷикистони соҳибистиқлол дар раванди демократикунонии ҷомеа, барои хушбахтии ҳозираю ояндаи фарзандон низ ҳиссагузор хоҳанд буд.

Саидова М.ААссистенти кафедраи сиёсатшиносии ДДХБСТ -аъзои ҲХДТ

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *